Ροταριανός Όμιλος Κηφισιάς-Πολιτείας

«Οι αναφορές στην Ιστορία ως πρόσθετη αξία σε μια σύγχρονη μυθιστορία». Αυτό ήταν το θέμα της ομιλίας μου στην πανηγυρική εκδήλωση του Ροταριανού Ομίλου Κηφισιάς-Πολιτείας την Τετάρτη 28 Απριλίου, όπου βρέθηκα προσκεκλημένη από την Πρόεδρο κα Ντόρα Κέμου. Παίρνοντας στοιχεία τόσο από τη «Νύχτα» όσο και από τη «Δρυ», στο κείμενο της ομιλίας ανέπτυξα το προσωπικό μου όραμα για σύγχρονα μυθιστορήματα που πέρα από την τέρψη του αναγνώστη αποσκοπούν και στην σκέψη του.

Ακολουθεί, για όποιον τυχόν ενδιαφέρεται, η σύνοψη της ομιλίας αυτής όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του Ρ.Ο. Κηφισιάς-Πολιτείας:

Το σύγχρονο μυθιστόρημα με ιστορικές αναφορές, σε αντίθεση με το ιστορικό μυθιστόρημα που από την αρχή έχει επιλέξει ένα ιστορικό πλαίσιο και σε αυτό εντάσσει μια μυθιστορία (φαντασθείτε ένα κουτί όπου μέσα διεξάγεται η πλοκή του βιβλίου), χρησιμοποιεί υποστηρικτικά τις ιστορικές αναφορές επιδιώκοντας να ντύσουν μία αυτόνομη μυθιστορία δίνοντας ατμόσφαιρα, συναίσθημα, ..Επιχείρημα. Μιλάμε για ένα ευέλικτο λογοτεχνικό έργο στο οποίο δεν έχει ανάγκη ο συγγραφέας να μείνει σε μία ιστορική περίοδο αλλά στολίζει το μυθιστόρημά του με στολίδια ιστορίας, όπως εμείς οι γυναίκες διαλέγουμε εάν και ποιά κοσμήματα θα φορέσουμε σε μια συγκεκριμένη περίσταση. Από την μπιζουτιέρα της Ιστορίας επιλέγει ελεύθερα, συχνά κάνοντας συνδυασμούς με χειροποίητα κοσμήματα που αφορούν την προσωπική του ιστορία.

Ένας ήρωας βιβλίου για να φαίνεται στον αναγνώστη «αληθινός» έχει ανάγκη το παρελθόν του εξίσου όσο ένας άνθρωπος. Δεν βρίσκεται στην σελίδα 1 του βιβλίου ουρανοκατέβατος. Οι αντιδράσεις του ήρωα, αν θέλουμε να είναι λογικές και μη απρόβλεπτες, οφείλουν να είναι κατανοητές από όλους στην ομάδα, όχι μόνο από τον συγγραφέα αλλά και από τον αναγνώστη που αποτελεί το απαραίτητο δεύτερο πόδι που στηρίζει όρθιο ένα βιβλίο.
Έτσι, συχνά ένας «κακός» ήρωας γίνεται συμπαθής στους αναγνώστες επειδή γνωρίζουν το δραματικό του παρελθόν και κατανοούν την συμπεριφορά του. Μέσα από τη γνώση του παρελθόντος του, η μετέπειτα συμπεριφορά του ήρωα γίνεται όχι μόνο αποδεκτή από τον αναγνώστη, αλλά σεβαστή. Έχει αποκτήσει ο ήρωας του βιβλίου τα μυστικά του. Όπως εμείς οι άνθρωποι. Κι αυτός, όπως εμείς, πάνω του έχει ίχνη από τα φωτεινά, μουντά, πένθιμα κι ό,τι άλλο διαθέτει η παλέτα, χρώματα του παρελθόντος του. Το παρελθόν του ήρωα, ο όγκος του χρόνου που προηγήθηκε, είναι βασικό στοιχείο της τοιχοδομίας του ήρωα, και κατά επέκταση της τοιχοδομίας του βιβλίου, αν θέλουμε να στέκεται καλά.

Τα δραματικά περιστατικά των ηρώων ενός μυθιστορήματος που σκαρφίζεται ένας συγγραφέας υπάρχει τρόπος να φανούν στον αναγνώστη αληθινά, άρα ακόμα πιο πιστευτά, αν ενταχθούν και πλεχτούν με ένα ιστορικό γεγονός που, αυτόματα, τους προσδίδει αληθοφάνεια. Είναι οι περιπτώσεις εκείνες που οι αναγνώστες ρωτούν τον συγγραφέα «αν έχει συμβεί στα αλήθεια».
Ένα τρανταχτό παράδειγμα για το πώς μπορούν να πλέκονται οι χρόνοι, είναι ο παραλληλισμός της Εξορίας του Λευκού Θανάτου κατά τον Ποντιακό Εκτοπισμό με την Κύρου Ανάβαση του Ξενοφώντος, ένα εύρημα στο «Τη Νύχτα Που Γύρισε Ο Χρόνος» που κρίθηκε από αναγνώστες και κριτικούς ότι έδωσε πρόσθετη αξία στο μυθιστόρημα. Η Κάθοδος των Μυρίων όπως περιγράφεται από τον Ξενοφώντα και η Εξορία του Λευκού Θανάτου κατά τον Ποντιακό Εκτοπισμό όπως περιγράφεται από τους διασωθέντες είναι τόσο αφοπλιστικά ταυτόσημες, κι ας είναι αντίστροφες οι δύο πορείες, που προκαλεί δέος. Η μία, θυμίζω, ξεκίνησε από τα βάθη της Ανατολής και κατέληξε στον Εύξεινο Πόντο, η άλλη, των Ποντίων, ξεκίνησε από τον Εύξεινο Πόντο και κατέληξε στα βάθη της Ανατολής.
Το αρχαίο κείμενο προσέδωσε αξιοπιστία σε ένα ιστορικό γεγονός που ακόμα σήμερα έχει την φόρτιση του πάσχοντος. Επιπλέον, με την λιτότητα του αρχαίου λόγου αποδόθηκε μέγιστη δραματικότητα χωρίς σημερινούς λυρισμούς και λεκτικά κουνήματα. Πρόσθετο πλεονέκτημα, χωρίς να πω τίποτα η ίδια, απέδειξα την ελληνικότητα του Πόντου. Τέταρτον, κατέδειξα στους αναγνώστες που τυχόν δεν το είχαν συνειδητοποιήσει ή γύρευαν επιχειρήματα, πόσο εντυπωσιακά – και τρομακτικά συνάμα- η Ιστορία κάνει κύκλους.
Το σπουδαιότερο όμως, κατ’ εμέ, είναι που έφερε ένα αρχαίο ελληνικό κείμενο σε κοινό που είχε να πιάσει Ξενοφώντα από το σχολείο. Με ευχάριστο και ξεκούραστο τρόπο, πήρε αυτόν τον αναγνώστη και τον έφερε ως την οπισθοφυλακή του Ξενοφώντα, από κοντά να παρακολουθεί τον εξαθλιωμένο αρχαίο ελληνικό στρατό που προχωρούσε με πολλές ταλαιπωρίες στα χιονισμένα βουνά με μόνο μία ελπίδα: ότι θα φτάσει στην πατρίδα του. Σήμερα που κινδυνεύεις να κακοχαρακτηριστείς αν παινέσεις την πατρίδα με μεγαλόπνοα λόγια, να που πέρασε μέσω Ξενοφώντος ένα έξοχο μήνυμα φιλοπατρίας. Από το παρελθόν ήρθε στο σήμερα.

Το παρελθόν του ήρωα, ασφαλώς, δεν είναι μόνο τα ιστορικά γεγονότα τα καταγεγραμμένα στις βιβλιογραφίες. Ο χρόνος της ζωής του που κύλησε πίσω παίρνει αυτόματα τον τίτλο τιμής του παρελθόντος. Παράδειγμα, η παιδική του ηλικία, ιδιαίτερα όταν δεν είναι μόνο δική του μα αφορά μια ηλικιακή φέτα του πληθυσμού.
Μια τέτοια περίπτωση «ανθρώπινου παρελθόντος» είναι τα χρόνια της ελληνικής μετανάστευσης. Η αναφορά της σήμερα σε ένα σύχρονο μυθιστόρημα, περνώντας τα συναισθήματα του ήρωα στον αναγνώστη, έχει ως αποτέλεσμα παλιά αισθήματα που κινδύνευαν άμεσα από τη Λήθη, να γλιτώσουν προς το παρόν. Στην ψηλή ντάνα με τις εκκρεμότητές μας που έχει ο καθένας μας, αυτά τα παλιά αισθήματα επανατοποθετούνται πάνω-πάνω για λίγο, όσο διαρκεί η ανάγνωση του βιβλίου και η επίγευσή του στον αναγνώστη, και ξαναδουλεύονται με την ψυχραιμία της χρονικής απόστασης και την τωρινή ωριμότητα.
Λειτουργώντας περίπου όπως ο βελονισμός, με την ευαισθητοποίηση των σωστών σημείων -στιγμών του παρελθόντος, υπάρχει, μπορεί να πει κανείς, η ενδεχόμενη πρόσθετη αξία του κοινωνικού μηνύματος. Επειδή η αναφορά στο συγκεκριμένο παρελθόν μπορεί να έχει την πρόσθετη αξία, μια πιθανή έξτρα χρησιμότητα τέλος πάντων, να ξαναθυμηθούμε ως λαός τα αισθήματα που προκάλεσε σε μας, τότε, η ελληνική μετανάστευση. Αν μας ξαναθυμηθεί η ανάμνηση εκείνου του πόνου, μπορεί και να μαλακώσει κάποιους.

Το παρελθόν είναι βαρετό; Να το θέσω αλλιώς: Η αναφορά στο παρελθόν κάνει ένα μυθιστόρημα βαρετό;
Κάποτε ένας συγγραφέας είπε σε κάποιον άλλον ότι δεν είχε έμπνευση κι αν μπορούσε να του πει ένα θέμα για να το κάνει μυθιστόρημα θα του ήταν ευγνώμων.
«Είναι μια παντρεμένη», του είπε εκείνος, «που αγαπά έναν πιο νέο από αυτήν και μετά αυτοκτονεί».
«Σιγά το θέμα» απάντησε ο πρώτος.
«Ναι, αλλά με αυτό ο Τολστόι έγραψε την Άννα Καρένινα...»
Το ηθικό δίδαγμα από αυτή την μίνι ιστορία είναι ότι σημασία έχει πώς θα το πεις. Το παρελθόν είναι βαρετό μόνο αν το δώσεις βαρετά.

Κλείνοντας θα το πιάσω κι από την πλευρά του αναγνώστη. Αν και για τον αναγνώστη οι ιστορικές αναφορές δίνουν πρόσθετη αξία σε μια σύγχρονη μυθιστορία:
Μεγάλη μερίδα του ελληνικού αναγνωστικού κοινού σήμερα, δείχνουν οι έρευνες των εκδοτικών οίκων, δηλώνει ότι ζητούν από ένα μυθιστόρημα ξεκούραση και φυγή από την καθημερινότητά τους. «Θέλω να με ταξιδέψει», λένε.
Ο ψυχαγωγικός ρόλος του σύγχρονου μυθιστορήματος είναι δεδομένος. Τόση είναι η πίεση, τέτοιος ο κάματος, που από αυτά που επιθυμεί κανείς σε ένα βιβλίο σαφώς προέχει η τέρψη. Ένα όμως ψυχαγωγικό μυθιστόρημα που, παράλληλα με την ψυχαγωγία, με ξεκούραστο τρόπο περνάει γνώση στο αναγνωστικό κοινό, έχει πρόσθετη αξία. Την προσφέρει δώρο στον αναγνώστη, σαν με το σαμπουάν που αγόρασε να παίρνει κι ένα κοντίσιονερ δώρο. Οπότε το ταξίδι του αναγνώστη αποκτάει και έναν άλλον, συμπληρωματικό προορισμό. Όταν φτάσει εκεί και ανακαλύψει με ενθουσιασμό ότι το ταξιδι του επιμηκύνθηκε, τότε απολαμβάνοντας τον νέο τόπο θα συνειδητοποιήσει ότι ένα μυθιστόρημα εκτός από την τέρψη του αναγνώστη καλό είναι να προσφέρει και στην σκέψη του. Στο εξής θα ζητάει το μυθιστόρημά «του» να έχει πρόσθετη αξία.

Η "Νύχτα" και η "Δρυς" στην Καλαμπάκα

Η «Νύχτα» την Παρασκευή 23 Απριλίου ήταν ιδιαίτερα γλυκιά, όπως συμβαίνει με τις νύχτες όταν βρίσκεσαι ανάμεσα σε καλοδιάθετους και φιλόξενους ανθρώπους.

Η Δημοτική Βιβλιοθήκη Καλαμπάκας και ο Πολιτιστικός Οργανισμός Δήμου Καλαμπάκας επέλεξαν να γιορτάσουν την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου με τη «Νύχτα» και τη «Δρυ». Η εκδήλωση έγινε στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου τους και πρέπει να πω ότι με καταεντυπωσίασε, όχι απλώς με εντυπωσίασε, η φροντίδα της προετοιμασίας. Παράδειγμα, οι γλάστρες με τις γαρδένιες που διακοσμούσαν τον χώρο και συνόδευαν τις ομιλίες μας με το αγαπημένο άρωμα της γιαγιάς-Σουλτάνας του βιβλίου. Ή το μεγάλο πανώ με φωτογραφίες από όλα τα επιμέρους στοιχεία του βιβλίου που, φυσικά, το φωτογράφησα και το έχω αναρτήσει για να το δείτε κι εσείς. Όπου (ίσως για πρώτη φορά;) ο Τσε βρίσκεται τόσο κοντά με τον Καζαντζίδη κι είμαι πολύ ευχαριστημένη που συνέβαλα σ’ αυτό!

Η «Νύχτα» αυτή ήταν γεμάτη εκπλήξεις: Έτσι, ξαφνικά είδα να εμφανίζεται στην σκηνή ένα κοριτσάκι με ποντιακή στολή, 4ης γενιάς Ποντιάκι (θαυμάστε το στη φωτογραφία), που μας διάβασε ένα ποίημα στα ποντιακά και ρίγησε η αίθουσα. Στην συνέχεια, οι ποντιακοί χοροί που χόρεψε η Εύξεινος Λέσχη Ποντίων & Μικρασιατών Ν. Τρικάλων. Και το δώρο που μου έκαναν να δω «ζωντανά» να χορεύεται η «Τρυγόνα», το παραδοσιακό ποντιακό τραγούδι που αναφέρεται στο βιβλίο μου.

Για όλους αυτούς τους λόγους η «Νύχτα» την Παρασκευή 23 Απριλίου ήταν ιδιαίτερα γλυκιά.
Οφείλω, αισθάνομαι, πολλά «ευχαριστώ»: στην Έφη Ντούλη, επικεφαλής της ομάδας της Δημοτικής Βιβλιοθήκης που το οργάνωσε, την Παλμύρα Ζαρκάδα που μίλησε τόσο όμορφα για τα βιβλία μου κι εργάστηκε σε όλα τα πόστα ώστε να πραγματοποιηθεί με επιτυχία αυτή η εκδήλωση, στην Χριστίνα Ματαράγκα που έβαλε τόση ψυχή στην ανάγνωση των αποσπασμάτων, στη γλυκύτατη Φρίντα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης, ακόμη σε όλη την ομάδα που εργάστηκε στην προετοιμασία αλλά και κατά την διάρκεια της εκδήλωσης και φυσικά στον παρευρισκόμενο κόσμο που άφησε για αργότερα τους Γιώργηδες και τις Γεωργίες του που γιορτάζαν. Τέλος, με συγκίνηση, ευχαριστώ τα παιδιά από την Εύξεινο Λέσχη που ήρθαν από τα Τρίκαλα για να γνωρίσουν την Σουλτάνα.

Κλείνω στέλνοντας ένα χαμόγελο αναγνώρισης στη Ράνια –Ουρανία από την Καλαμπάκα και σε όλες τις Σουλτάνες του βιβλίου, τα συνομήλικα με την ηρωίδα της «Νύχτας» κορίτσια ποντιακής καταγωγής που μεγάλωσαν στην Β. Ελλάδα με τη γιαγιά τους έχοντας μάνα μετανάστρια στην Γερμανία.

Με φίλους πλάι σου η "Νύχτα" είναι πιο ωραία.

Έχουν δίκιο όσοι λένε ότι με φίλους πλάι σου οι νύχτες είναι πιο ωραίες!

Με φίλους πλάι μου, την Κυριακή που πέρασε, η «Νύχτα» ήταν πιο ωραία!

Θέλω να πω ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στους φίλους και τις φίλες, στους γνωστούς μου και σε εσάς που δεν γνώριζα, που ήρθατε στην βιβλιοπαρουσίαση της «Νύχτας» μου, όπως αποκαλώ χαϊδευτικά το «Τη Νύχτα Που Γύρισε Ο Χρόνος», μας αφιερώσατε το κυριακάτικο απόγευμά σας και γίνατε, όλοι μαζί, ένα ζεστό κοινό.

Ανάμεσά σας, στην Πρόεδρο, τους Αντιπροέδρους και μέλη του Συλλόγου Καβαλιωτών «Οι Φίλιπποι», στους φίλους μου ποντιακής καταγωγής, καθώς και σε εσάς που δεν έχετε σχέση με Πόντο ούτε με Καβάλα. Ακόμα, από την λογοτεχνική κοινότητα, στην ιστορικό-συγγραφέα Βασιλική Μπόμπου-Σταμάτη, στον αγαπημένο μου συγγραφέα Κώστα Αρκουδέα, στον συγγραφέα Γιάννη Παπαγιάννη, στην συγγραφέα Τέσυ Μπάιλα-Βενετούδη και στην «δικιά μας», πολύ ξεχωριστή συγγραφέα, Πασχαλία Τραυλού.

Ένα, δεύτερο, μεγάλο «ευχαριστώ» στους ομιλητές: την συγγραφέα Ελένη Κ. Τσαμαδού (η ομιλία της είναι δημοσιευμένη στο blog της http://tsamadou.psichogios.gr/ Δείτε παρουσίαση της «Νύχτας» στο Χαλάνδρι), την δημοσιογράφο Αγγελική Κώττη (για την κριτική της για τη «Νύχτα» μπείτε στο http://many-books.blogspot.com/2010/03/blog-post.html. Μπορείτε να την βρείτε και στο Newsletter Μάρτιος 2010 των εκδ. Ψυχογιός) και τον συντονιστή της Λέσχης Ανάγνωσης «Ο Κήπος Των Μυστικών» Γιάννη Ρουσσιά (διαβάστε τι έγραψε για τη «Νύχτα» στο http://akamas.wordpress.com/). Και για τις αναγνώσεις των αποσπασμάτων, την ηθοποιό κα Ζαχαρούλα Οικονόμου, η οποία κράτησε όλον αυτόν τον κόσμο σε απόλυτη σιγή. Και που μας έφερε, με την παρουσία της, ακόμα μια πλεξούδα προς τιμήν της γιαγιάς-Σουλτάνας, της μικρής Νεφέλης και όλων των πλεξούδων του βιβλίου!

Ένα, τρίτο, «ευχαριστώ» στην επίσημη προσκεκλημένη μας, την κα Γεωργία Χαριτίδου, που μίλησε με τόση θέρμη για το βιβλίο εκπροσωπώντας την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών όπου είναι Γενική Γραμματέας αλλά και ξέχωρα από την Επιτροπή, μιλώντας ως Ποντία και ως φιλόλογος.

Ένα ιδιαίτερο «ευχαριστώ» χρωστώ στην κα Μαίρη Σέρρα που με εντυπωσίασε με την καλοσύνη και την προθυμία της να αναλάβει την προβολή των παλιών φωτογραφιών από την εποχή της Καβάλας που αναφέρεται στο βιβλίο καθώς και ρόλο «αντικαταστάτριας» στην περίπτωση που το αεροπλάνο που θα έφερνε την Αγγελική Κώττη από την Θεσσαλονίκη το απόγευμα εκείνης της ημέρας, αποφάσιζε να παραμείνει στην Θεσσαλονίκη!

Και φυσικά στο βιβλιοκαφέ «Έναστρον» για την άψογη φιλοξενία του.

Σας είπα τα «ευχαριστώ», να σας πω και το άλλο που θέλω να σας πω: Υπάρχουν, λοιπόν, μερικά πρωινά που ξυπνάς και κατεβαίνοντας από το κρεβάτι σου μπαίνεις σε μια πολύ καλοδιάθετη ζωή. Φυσικά δεν είναι τυχαίο αυτό. Τα πρωινά αυτά ακολουθούν μια εξαιρετική μέρα που προηγήθηκε. Με μια τέτοια διάθεση ξύπνησα την επόμενη μέρα της εκδήλωσης στο «Έναστρον». Γεμάτη καλή ενέργεια που πολλές μάρκες χυμών και δημητριακών θα ζήλευαν και πολύ θα ήθελαν να δίνουν στους καταναλωτές τους!
Μία μία ήταν πολλές, ομολογουμένως, οι καλές στιγμές της βραδιάς. Όοοοολες μαζί έκαναν σούμα μια εξαιρετική βραδιά (στην δική μου την αργκώ όλες τις εξαιρετικές τις λέω «νυφιάτικες») την οποία μπορούσα και μύριζα!! Ναι! Όλο το σπίτι το επόμενο πρωί μύριζε άγριες βιολέτες από ένα τόσο δα ματσάκι που μου προσέφερε η πολύ καλή Ηρώ. Επιστρέφοντας στο σπίτι από το «Έναστρον», δεν το αμέλησα και έβαλα τις βιολέτες σε ένα ποτήρι νερό. Την επόμενη μέρα μού έδωσαν την μυρωδιά της χαράς. Η χαρά έχει μυρωδιά! Αυτό ήθελα να σας πω.

Τη Νύχτα Που Γύρισε Ο Χρόνος

Αυτή την Κυριακή η "Νύχτα" στο Κέντρο της Αθήνας

Αυτή την Κυριακή, 21 Μαρτίου, το "Τη Νύχτα Που Γύρισε Ο Χρόνος" παρουσιάζεται σε μια κοτζαμάν εκδήλωση (έτσι θα το έλεγε η Σουλτάνα του βιβλίου).
Η δημοσιογράφος Αγγελική Κώττη διάβασε τη "Νύχτα" κι έχει, λέει, πολλά να πει και κάτι να αποκαλύψει, η συγγραφέας Ελένη Τσαμαδού θα "πιάσει" το βιβλίο από τη λογοτεχνική πλευρά που ξέρει καλά, ο Γιάννης Ρουσσιάς θα εκπροσωπήσει τη Λέσχη Ανάγνωσης "Ο Κήπος Των Μυστικών" και, με μεγάλη τιμή για την Σουλτάνα μου, θα μιλήσει επίσης η Γενική Γραμματέας της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, και φιλόλογος, κα Γεωργία Χαριτίδου. Αποσπάσματα θα διαβάσει η εξαιρετική ηθοποιός Ζαχαρούλα Οικονόμου η οποία επιφορτίζεται τον δύσκολο ρόλο της Σουλτάνας.

Όλα αυτά θα συμβούν από τις 7:30μμ στο βιβλιοκαφέ "Έναστρον", στην οδό Σόλωνος 101, στάση μετρό "Πανεπιστήμιο".

Θα είναι μεγάλη μας χαρά να σας έχουμε μαζί μας.

Η "Νύχτα" πέρασε από το Χαλάνδρι

Η παρουσίαση στον «Ευριπίδη στη Στοά» ήταν μια πολύ «φωτεινή» εκδήλωση που ταίριαζε στο βιβλίο γιατί, αν και «Τη Νύχτα Που Γύρισε Ο Χρόνος» αναφέρεται σε μία νύχτα, πρόκειται για ένα φωτεινό, αισιόδοξο βιβλίο που οδηγεί –τι παράδοξο! - στην αυγή! Στο φως.
Η Ελένη Κ. Τσαμαδού είχε το δύσκολο έργο να περιγράψει -όσο επιτρεπόταν...- ένα πολυεπίπεδο βιβλίο που σαν να μην του έφταναν τα πολλά επίπεδα, έχει και παράλληλες δράσεις. Με τα σύντομα εμβόλιμα αποσπάσματα ανέβασε τον βαθμό δυσκολίας, γιατί το κάθε απόσπασμα που επέλεξε ήταν «διαφορετικό». Κέντησε με πολλές κλωστές την ομιλία της η Έλεν ή, για να είμαι πιο παραστατική, το δικό της κομμάτι της παρουσίασης μου θύμισε τα σύγχρονα έργα τέχνης που βγάζουν ένα ομοιογενές αποτέλεσμα παντρεύοντας ποικίλα υλικά. Κι ως γλύπτρια, λοιπόν, η Έλεν θα μπορούσε να σταδιοδρομήσει. Μια γλύπτρια του λόγου. Έτσι κι αλλιώς η Τέχνη είναι μία, εμείς της δίδουμε να φοράει τα «κοστούμια».

Αν θέλετε να μπείτε στην ομιλία της Έλεν, την έχει αναρτήσει στο blog της http://tsamadou.psichogios.gr. Με διαφορετικές φωτογραφίες από αυτές, για να έχουμε ποικιλία. Η Έλεν στόλισε την ανάρτησή της με τις χαριτωμένες φωτογραφίες που τράβηξε η μικρή μου κόρη (ένας λόγος παραπάνω για να κάνετε επίσκεψη στο blog της Έλεν). Ενώ εγώ χρησιμοποίησα τις επίσημες φωτογραφίες που μου έστειλε η Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων του εκδ. οίκου Ψυχογιός και λίγες της κόρης μου! «Με πρόλαβες πάλι! Πότε εσύ βρήκες χρόνο;» γκρίνιαξα στην Έλεν (και την θαύμασα) και αυτή τη φορά.

Για το δικό μου μέρος της παρουσίασης στο Χαλάνδρι είχα αποφασίσει να ανοίξω τα χαρτιά μου. Να ανοίξω την καρδιά μου στην ουσία, γιατί εκεί, στην καρδιά, είναι οι δικές μου σημειώσεις. Και στο νου. Εκεί είναι το αρχείο της μνήμης μου. Ο λόγος μου κινήθηκε στον χώρο αυτό και σαν το λεωφορείο πηγαινοερχόταν με ενδιάμεσες στάσεις από την αφετηρία της καρδιάς έως τον προορισμό του νου, και αντίστροφα. Καρδιά-νους, νους-καρδιά. Στάσεις όπου ο «επιβάτης» πατούσε το κουμπί να ειδοποιήσει τον οδηγό.
Με αυτό το «λεωφορείο» λέω να πάω και στο «Έναστρον». Όπως η γραμμή του μετρό συνεχώς μακραίνει, έτσι κι αυτή. Θα έχει συνεχιστεί έως τις 21/3 το υπόγειο σκάψιμο και θα έχω συμπληρώσει χιλιόμετρα.

Αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστήσω όλους εσάς που ήρθατε στην επίσημη πρώτη της «Νύχτας» στον «Ευριπίδη», μια μέρα δύσκολη με πορείες στο Κέντρο της Αθήνας, με μπλοκάρισμα των δρόμων και, πρώτα και κύρια, κακή διάθεση λόγω των οικονομικών μέτρων. Να σας εξομολογηθώ ότι όποτε σήκωνα το κεφάλι μου και έβλεπα τόσο πολλούς από εσάς όρθιους, συνωστισμένους έως και στην σκάλα, ...μ’ έπιανε η καρδιά μου. Μήπως δεν περνάτε καλά. Ήμουν φορτωμένη την έγνοια που είχε (;) η Σουλτάνα ως οικοδέσποινα. Η Σουλτάνα, η ηρωίδα του βιβλίου.
Εξαιρετικά ευχάριστη έκπληξη για μένα ήταν, πρέπει να πω κι αυτό, οι Χαλανδριώτες αναγνώστες του «Από δρυ παλιά και πέτρα» που ήρθαν με σκοπό να γνωρίσουν το νέο βιβλίο και κάποιοι απ’ αυτούς, ίσως, κι εμένα.

Με τούτα και με ‘κείνα πέρασε, λοιπόν, η «Νύχτα» από το Χαλάνδρι, με κατεύθυνση τώρα το «Έναστρον» στο Κέντρο της Αθήνας. Την Κυριακή 21 Μαρτίου το «λεωφορείο» μου θα κάνει στάση εκεί για όποιον θέλει να «ανέβει».

Το ταξίδι της Νύχτας

Ακολουθώντας τον δρόμο προς την αυγή...
Δύο βιβλιοπαρουσιάσεις στα σκαριά, μία στάση για ξεκούραση στα Ευπώλητα και η πρώτη κριτική δημοσιευμένη στο διαδίκτυο, είναι τα νέα της «Νύχτας». Τα καλά νέα της «Νύχτας»!

Για πρώτη φορά από την έκδοσή του, το βιβλίο παρουσιάζεται στο βιβλιοπωλείο «Ευριπίδης στη Στοά», στο Χαλάνδρι, την Πέμπτη 4 Μαρτίου στις 7:00. Θα μιλήσουμε η συγγραφέας Ελένη Κ. Τσαμαδού και εγώ. Ένα ...ντουέτο που έχουμε αποδείξει σε προγενέστερες βιβλιοπαρουσιάσεις, της Ελένης και δικές μου, ότι συγχρονιζόμαστε άψογα, εντός κι εκτός πίστας! Αποσπάσματα θα διαβάσει η εξαιρετική ηθοποιός Ζαχαρούλα Οικονόμου η οποία επιφορτίζεται, στην ομάδα μας, τον δύσκολο ρόλο της Σουλτάνας.

Την Κυριακή 21 Μαρτίου η βιβλιοπαρουσίαση γίνεται, πια, κοτζαμάν (έτσι θα το ‘λεγε η Σουλτάνα) εκδήλωση. Η δημοσιογράφος Αγγελική Κώττη διάβασε τη «Νύχτα» κι έχει, λέει, πολλά να πει και κάτι να αποκαλύψει, η Ελένη Τσαμαδού θα «πιάσει» το βιβλίο από τη λογοτεχνική πλευρά που ξέρει καλά, ο Γιάννης Ρούσσιας θα εκπροσωπήσει τη Λέσχη Ανάγνωσης «Ο Κήπος Των Μυστικών» και, με μεγάλη τιμή για την Σουλτάνα μου, θα μιλήσει επίσης η Γενική Γραμματέας της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, και φιλόλογος, κα Γεωργία Χαριτίδου. Όλα αυτά θα συμβούν από τις 7:30 μμ στο βιβλιοκαφέ «Έναστρον», στην Σόλωνος 101, στάση μετρό «Πανεπιστήμιο».

Όσο αυτά τα ωραία συμβαίνουν, κυκλοφόρησε το Bookmarks 07, το εβδομαδιαίο free press για το βιβλίο, έχοντας «Τη Νύχτα Που Γύρισε Ο Χρόνος» στα Ευπώλητα του βιβλιοπωλείου «Ευριπίδης στη Στοά» και μάλιστα στην εξαιρετική 5η θέση.
http://issuu.com/e-bookmarks/docs/bookmarks07-web
Αυτή είναι η πρώτη εμφάνιση του νέου βιβλίου στις λίστες με τα Ευπώλητα των βιβλιοπωλείων και κάνοντας, μοιραία, συγκρίσεις με το «Από δρυ παλιά κι από πέτρα», με την φυσική διαδικασία που ένας γονιός παρακολουθεί την ανάπτυξη του δεύτερου παιδιού σε σχέση με το πρώτο του παιδί, έχω την αίσθηση ότι η «Νύχτα» περπάτησε πιο γρήγορα!

Το ίδιο διάστημα, βγήκε κιόλας η πρώτη κριτική για «Τη Νύχτα Που Γύρισε Ο Χρόνος» στο καλό blog για βιβλία http://akamas.wordpress.com
...Στις 3 τελευταίες σειρές, που είναι η γενική αξιολόγηση του βιβλίου, αισθάνθηκα την Σουλτάνα (!) να με σκουντάει με τον αγκώνα της και να μου λέει στο αυτί «Σου ‘φεξε! Άντε!»

Ένα μεγάλο ευχαριστώ, κλείνοντας, στους αναγνώστες και τις αναγνώστριες που στέλνουν την κριτική τους για τη «Νύχτα» στο site των εκδόσεων Ψυχογιός. Τους ευχαριστώ τόσο για την προθυμία τους όσο και για τις εξαιρετικές κριτικές που δίνουν στη αξιολόγησή τους. Ξέροντας τις ιστορίες που γράφω έως την πιο λεπτή ίνα που είναι υφασμένες, με εκπλήσσουν συχνά οι αναγνώστες με την άριστη όρασή τους! Πόσο ξεκάθαρα και διεισδυτικά βλέπουν.

Προσπαθώ τις ώρες της σχόλης να θυμηθώ τι έκανα τέτοια εποχή, τις πρώτες μέρες που είχε κυκλοφορήσει η «Δρυς» μου. Θυμάμαι τον αγώνα, κυριολεκτικά έναν αγώνα, που έδινα για να εντάξω το βιβλίο στην ελληνική και όχι στη μεταφρασμένη λογοτεχνία. Και να δώσω να καταλάβει ο κόσμος ότι ήμουν μια Ελληνίδα συγγραφέας με ξένο όνομα. Θυμάμαι το πείσμα με το οποίο επέμενα (ξεροκέφαλη σαν την Σουλτάνα) να μην θέλω ν’ αλλάξω το όνομά μου. Τελικά δεν ξέρω αν έχασα ή αν κέρδισα, έτσι κι αλλιώς στη ζωή δεν μετριούνται όλα με κέρδος ή χασούρα. Ξέρω όμως ότι κράτησα το όνομά μου κι αυτό ...κέρδος είναι.
Σκεπτόμενη αυτά και βλέποντας τώρα ότι η «Νύχτα» έχει βρει το έδαφος καλοστρωμένο από την μεγαλύτερη αδελφή της την «Δρυ», απορώ πόσο εύκολο τελικά ήταν! Όπως πολλά πράγματα που μας φαίνονται δύσκολα, πόσο τελικά εύκολα αποδεικνύονται! Δεν ξέρω αν θα είχα ποτέ τη δύναμη να κάνω στη ζωή μου όσα κατάφερε η Σουλτάνα μου, εννοώ τη δύναμη να γυρίσω εγώ τον χρόνο ή το κουράγιο να ανατρέψω τη ζωή μου σαν νόμισμα κορώνα-γράμματα όπως έκανε εκείνη, όμως καταλήγω (αναπτερωμένη από το θετικό αποτέλεσμα) ότι αξίζει να δίνει κανείς τις μάχες του. Για τον απλούστατο λόγο, έστω, ότι, άμα δεν δώσεις μια μάχη, ποτέ δεν θα μάθεις αν θα την κέρδιζες!